Landgoed Kasteelhoeve Cartils ligt bij het dorp Wijlre in het Eyserbeekdal, vlak bij de monding van de Eyserbeek in de Geul, tussen Eys en Gulpen. Het 35 hectare grote landgoed is in particulier bezit van de familie Hupperichs en strekt zich uit van de hoger gelegen flanken van het Plateau van Ubachsberg (De Biesberg) naar het laag gelegen Cartils. De spoorlijn van het Miljoenenlijntje doorkruist het gebied. Tot 2009 was het landgoed een landbouwbedrijf met weilanden, akkerland en melkvee. In 2009 is het melkveebedrijf beëindigd en heeft de familie Hupperichs besloten een groot deel van de landerijen om te vormen tot natuurterrein. Het overige deel van het land (19 ha) wordt sindsdien beheerd door middel van agrarisch natuur- en landschapsbeheer (ANLb): een subsidieregeling voor landbouwers die gericht is op het verbeteren van natuur, milieu en landschap op hun gronden. Er zijn verschillende grootschalige ingrepen gedaan die de natuurkwaliteit verhoogd hebben. Zo zijn er graften aangelegd, extra struwelen en bosschages geplant, de voedselrijke toplaag van bepaalde delen geplagd en heeft er hydrologisch herstel plaatsgevonden.
Het landgoed bestaat nu uit natte en droge graslandvegetaties, hooilanden, struweelhagen, struweelranden, heggen en bosjes en ontwikkelt zich tot een fraai natuurgebied met een hoge biodiversiteit. Tot de opmerkelijkste habitats die zich in de afgelopen jaren ontwikkeld hebben behoren schrale kalkgraslanden met orchideeën en het zeldzame kalkmoeras met zijn bijzondere en zeldzame soorten. De kalkgraslanden van het landgoed sluiten aan op het schraalgraslandcomplex Roodborn/De Piepert. Hiermee wordt het leefgebied van veel zeldzame vlinders zoals de Sleedoornpage, het Klaverblauwtje en het Kaasjeskruiddikkopje vergroot. Dit zorgt ervoor dat niet alleen deze vlinders, maar ook veel zeldzame kalkgraslandplanten, een grotere overlevingskans hebben.
Beneden, in de beemden naast de Eyserbeek, treffen we een heel ander deelgebied aan, hier komt zeer kalkrijke kwel naar boven en is een bijna verdwenen kalkmoeras hersteld na ingrijpende maatregelen die de drainage verminderd hebben, zodat de kwel via het maaiveld kan aflopen naar de Eyserbeek. Kalkmoeras kenmerkt zich door de hoge pH-waardes van de kwel, die variëren van 6,5 tot wel 8,5 hier. Dit systeem komt nauwelijks voor in Nederland en veel soorten en vegetatietypen die typerend zijn voor kalkmoerassen zijn dan ook zeldzaam. Een soort die maar op een paar plekken in Nederland voorkomt en een indicator is voor kalkmoeras is de Gele zegge, die hier op veel plaatsen in het moeras uit de zaadbank is opgekomen, net als het Bruin cypergras. Andere opvallende soorten zijn Knikkend nagelkruid, Parnassia en Blauwe knoop. Aan het kalkmoeras grenzen vochtige hooilanden die zich ontwikkelen tot dotterbloemhooiland en blauwgrasland. Kenmerkende soorten zijn Echte koekoeksbloem, Moerasrolklaver, Gewone dotterbloem, Moerasvergeet-mij-nietje, Waterkruiskruid, Moerasstreepzaad en Pinksterbloem.
Het derde deelgebied van het landgoed bestaat uit hoger op de hellingen gelegen droge natuur-graslanden op lössgrond. Op deze percelen wordt gewerkt met inrichtings- en beheermaatregelen die zijn gericht op de instandhouding van soorten, vooral vogels, zoogdieren en reptielen. Blauwe reiger, Buizerd, Rode wouw, Torenvalk, uilen, Fazant, Patrijs, Ree, Haas en Das behoren tot de vaste bewoners. Opvallendste bewoners en doelsoorten zijn de Grauwe klauwier en de Geelbuikvuurpad. Een belangrijk kenmerk van dit deelgebied zijn de talrijke oude en nieuwe landschapselementen zoals graften, struweelhagen, meidoornhagen en struweelranden. Dat al deze bijzondere en karakteristieke vegetaties op een aaneengesloten gradiënt en op schaal kunnen voorkomen maakt het gebied zo waardevol en laat zien dat er veel te winnen valt met het juiste beheer.
Aan de hand van honderden foto’s, kaarten en tekeningen neemt Leon Hupperichs, eigenaar van het landgoed, ons mee in de decennialange ontwikkelingstocht van een bijzonder gebied.